Archive for the ‘matematik’ Category

Matematiğe şehircilik damgası

New York ÅŸehrinin haritasına ya da uydu görüntüsüne bakarsanız, ÅŸehrin tüm sokaklarının birbirine mükemmel bir paralellikte olduÄŸunu gorürsünüz. Sevgili New York ÅŸehiri yöneticileri “bu ÅŸehir ileride büyürse yolumuzu bulmak kolay olsun” ve “filmlerde 42.sokakla Madison’ın köşesi denilebilsin” diye zamanında böyle bir fikir geliÅŸtirmiÅŸ ve uygulamışlar. Hatta bu kolaylığı bir adım ileriye götürüp caddelerle (avenue tabir edilen), sokakları birbirine dik yapmışlar.

1940′li yıllarda ÅŸehirde doÄŸru dürüst bina yokken, planlamacılığı bırakmış bir ÅŸehirde yaÅŸayan birisi olarak, NY’li arkadaÅŸlarımızın bu baÅŸarısını alkışlıyorum.

Bu düzenden matematikçi bir takım arkadaşlar faydalanmak istemişler ve iki noktanın koordinatları arasındaki farkların toplamından hesaplanan uzakliğa Manhattan distance demişler. Manhattan diye adlandırılmasının nedeni ise bu iki nokta arasındaki mesafenin kus ucusu metoduyla hesaplanmayıp, sanki şehir içinde bir noktadan diğerine gitmek için yürüdügünüz mesafeymiş gibisinden hesaplanması.

Aşagıda wikipedia dan araklanmıs bir örnek görüyoruz.

Örneğimizde yeşil ile gözüken mesafe euclidean tabir edilen bildiginiz cetvel ile ölçülen mesafe oluyor. Diğer renklerimizde manhattan mesafesi. Ayni new york ta iki adres arasındaki yol mesafesi gibi.


Manhattan mesafesinin, listesini bulamasamda kullanım alanı oldukça geniş. Merak edenler için google adlı arama sitesini tavsiye ediyorum.

New York’lu ÅŸehircilere takdirlerimi gönderirken ÅŸehirimizin örneÄŸini mısır piramitlerinden alan sayın yerel yoneticilerimizi de selamlıyorum.

Asal sayılar ve 6174

Ofiste artık ne yapacağımızı iyice şaşırdığımız bir anda nereden aklımıza geldiğini hatırlamadığım bir şekilde asal sayılarla ilgilenmeye başladık. Sevgili wikipedianın katkılarıyla bu asal sayılarin sadece asal olmadıklarını aynı zamanda birer bulmaca olduğunu farkettik. Özellikle bazı matematikçi bilim insanları bunları öyle bir gruplandıtmış ki akıl almıyor. Örneğin Left-truncatable primes diye bir grup var. Bunların başındaki ilk rakam atılsa da asal kalıyorlar. Mesela 97 ve 113. Sonra Repunit asalları var. Bunlarda sadece 1 den oluşan asallar. Sıradan sayarsak 11, 1111111111111111111, 11111111111111111111111 bundan sonrakinde 317 tane ondan sonrakinde de 1031 tane yan yana 1 varmış. Bunlar gibi daha bir sürü tuhaf asal sayı grubu var. Buradan ulaşabilirsiniz.

Bu sayı işine girince çıkamıyorsunuz. Dün bunlara baktığımız arkadaşlardan bir tanesi daha tuhaf bir sayı yolladı. Kaprekar sabiti tabir edilen bu sayıda bir Hintli matematikçimizin insanlığa armağanı. Tanımı ise soyle:

Dört basamaklı sayılara en fazla yedi kez aşağıdaki işlemler uygulandığında ortaya çıkan sabit sayı:
Tabi bazı kuralları var. Örneğin dört basamaklı sayımız tek bir rakamdan oluşmayacak. Ayrıca üc basamaği ayni olup diğer basamaği bunlardan 1 büyük ya da küçük olmayacak.Bu iki kurala uyan dört basamaklı sayılara aşagıdaki işlemleri uygularsak en fazla yedi tekrar sonunda sıfır veya 6174 sayısına ulaşıyoruz

Adımlar şunlar:

1. Yukarıdaki şartlara uygun dört basamaklı bir sayı alınır.
2. Sayının basamaklarını büyükten küçüğe ve küçükten büyüğe doğru sıralayarak iki adet dört basamaklı sayı elde edilir.
3. Bu ikisinden küçük olanı büyükten çıkarıyoruz.
4. 2. adıma dönülür.
En fazla yedi adımda sıfır ya da 6174 sabit sayısı elde edilecek ve kısır döngüye girilecektir.

Hemen bir örnek verelim:
1192 sayısını alalım.
9211 – 1129 = 8082
8820 – 0288 = 8532
8532 – 2358 = 6174

İlginç değil mi?